Wersal zaczynał jako bagno z dobrymi terenami łowieckimi. To, że stał się politycznym centrum Europy na całe stulecie, wzorem kopiowanym przez każdego ambitnego monarchę od Poczdamu po Sankt Petersburg, to zasługa woli jednego króla i pięćdziesięciu lat budowy.
Znajomość tej historii zmienia charakter wizyty. Sala Lustrzana robi wrażenie już jako dekoracja; jako pomieszczenie, w którym w 1871 roku ogłoszono zjednoczenie Niemiec, a w 1919 roku formalnie zakończono pierwszą wojnę światową, staje się niezapomniana.
Od myśliwskiego pawilonu do pałacu, 1623 do 1682
Ludwik XIII wzniósł w Wersalu w 1623 roku skromny ceglany pawilon myśliwski. Jego syn, Ludwik XIV, naznaczony w dzieciństwie szlacheckim powstaniem w Paryżu zwanym Frondą, postanowił przenieść władzę z dala od stolicy i jej tłumów. Od 1661 roku nieustannie rozbudowywał pawilon, zatrudniając architekta Louisa Le Vau, malarza Charles'a Le Bruna i ogrodnika André Le Nôtre'a.
W 1682 roku Ludwik uczynił Wersal oficjalną siedzibą rządu. Na miejscu mieszkało nawet 10 000 dworzan, ministrów i służby. Zmuszenie szlachty do rezydowania na dworze, gdzie rywalizowała o zaszczyt podania królowi koszuli, było celową polityką: arystokraci zajęci etykietą nie zbierali armii w swoich prowincjach.
Machina monarchii absolutnej
Życie w Wersalu podporządkowane było ceremoniałowi. Poranne wstawanie króla, zwane lever, i wieczorne kładzenie się spać, coucher, były publicznymi widowiskami z biletami wstępu zależnymi od rangi. Sala Lustrzana, ukończona w 1684 roku i wyposażona w 357 luster w czasach, gdy lustra kosztowały więcej niż obrazy, miała za zadanie oszałamiać ambasadorów, zanim jeszcze rozpoczęły się negocjacje.
Ludwik XV i Ludwik XVI dodawali prywatne zakątki, by uciec od tej machiny: Mały Trianon, operę, ukryte apartamenty za salami reprezentacyjnymi. Izolacja dworu od zwyczajnej Francji rosła w tempie równym jego wyrafinowaniu, co lata osiemdziesiąte XVIII wieku miały brutalnie wycenić.
Maria Antonina i rewolucja
Maria Antonina przybyła z Austrii w wieku 14 lat, by poślubić przyszłego Ludwika XVI. Etykieta wersalska ją dusiła, a Mały Trianon i jej Wioska stały się prywatnym światem, w którym listy zaproszeń nie liczyły się z rangą, czego wykluczona szlachta nigdy jej nie wybaczyła.
5 października 1789 roku tłum paryskich kobiet z targowisk wyruszył na Wersal, domagając się chleba. Następnego dnia rodzina królewska została eskortowana do Paryża, by już nigdy nie wrócić jako władcy. Wyposażenie pałacu zostało wystawione na licytację przez rewolucję; same budynki przetrwały głównie dlatego, że nikt nie potrafił się zgodzić, co z nimi zrobić.
Od pałacu królewskiego do sceny światowej
Ludwik Filip ocalił pałac w 1837 roku, przekształcając go w muzeum poświęcone wszystkim chwałom Francji. Historia wciąż wybierała Salę Lustrzaną: to tam w 1871 roku, po klęsce Francji, ogłoszono powstanie Cesarstwa Niemieckiego, i to samo pomieszczenie alianci celowo wybrali, by 28 czerwca 1919 roku podpisać traktat wersalski.
Dziś posiadłość jest wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i przyjmuje około 8 milionów zwiedzających rocznie, a prace konserwatorskie trwają nieprzerwanie. Fontanna Latony, Brama Królewska, zburzona podczas rewolucji i odbudowana w 2008 roku, oraz odtworzone ogrody sprawiają, że dzisiejszy zwiedzający ogląda Wersal bliższy wizji Ludwika XIV niż jakiekolwiek pokolenie od 1789 roku.