Versailles begon als een moeras met goede jachtmogelijkheden. Dat het een eeuw lang het politieke centrum van Europa werd, het voorbeeld dat elke ambitieuze vorst van Potsdam tot Sint-Petersburg kopieerde, is het werk van de wil van één koning en vijftig jaar bouwen.
Het verhaal kennen verandert het bezoek. De Spiegelzaal is indrukwekkend als decor; als de kamer waar in 1871 de Duitse eenwording werd uitgeroepen en waar in 1919 de Eerste Wereldoorlog officieel werd beëindigd, wordt hij onvergetelijk.
Van jachtslot tot paleis, 1623 tot 1682
Lodewijk XIII bouwde in 1623 een bescheiden bakstenen jachtslot in Versailles. Zijn zoon Lodewijk XIV, als kind getekend door een adellijke opstand in Parijs genaamd de Fronde, besloot de macht weg te halen uit de hoofdstad en haar oproerkraaiers. Vanaf 1661 breidde hij het jachtslot onophoudelijk uit, met de architect Louis Le Vau, de schilder Charles Le Brun en de tuinarchitect André Le Nôtre.
In 1682 maakte Lodewijk Versailles tot de officiële regeringszetel. Tot 10.000 hovelingen, ministers en bedienden woonden er. De adel dwingen om aan het hof te wonen, wedijverend om de eer om de koning zijn hemd aan te reiken, was doelbewuste politiek: edelen die druk waren met etiquette, verzamelden geen legers in hun provincies.
De machine van de absolute monarchie
Het leven op Versailles draaide op ceremonie. Het opstaan van de koning, de lever, en het naar bed gaan, de coucher, waren openbare optredens met rangorde in tickets. De Spiegelzaal, voltooid in 1684 met 357 spiegels in een tijd waarin spiegels duurder waren dan schilderijen, moest ambassadeurs overweldigen voordat de onderhandelingen begonnen.
Lodewijk XV en Lodewijk XVI voegden privéhoekjes toe om aan de machine te ontsnappen: de Petit Trianon, het operatheater, verborgen appartementen achter de staatsvertrekken. De isolatie van het hof van het gewone Frankrijk groeide gelijk op met zijn verfijning, iets waar de jaren 1780 de rekening voor presenteerden.
Marie Antoinette en de Revolutie
Marie Antoinette kwam op 14-jarige leeftijd uit Oostenrijk om met de latere Lodewijk XVI te trouwen. De etiquette van Versailles verstikte haar, en de Petit Trianon en haar gehucht werden een privéwereld waar de gastenlijsten geen rekening hielden met rang, iets wat de uitgesloten adel haar nooit vergaf.
Op 5 oktober 1789 trok een menigte marktvrouwen uit Parijs naar Versailles om brood te eisen. De volgende dag werd de koninklijke familie naar Parijs begeleid, om nooit meer als heersers terug te keren. De inboedel van het kasteel werd door de Revolutie geveild; de gebouwen overleefden vooral omdat niemand het eens kon worden over wat ermee te doen.
Van koninklijk paleis naar wereldtoneel
Louis-Philippe redde het kasteel in 1837 door het om te vormen tot een museum gewijd aan alle roemrijke momenten van Frankrijk. De geschiedenis bleef de Spiegelzaal kiezen: het Duitse Keizerrijk werd er in 1871 uitgeroepen na de nederlaag van Frankrijk, en de geallieerden kozen bewust dezelfde kamer om op 28 juni 1919 het Verdrag van Versailles te ondertekenen.
Vandaag is het domein een werelderfgoedstatus van UNESCO en verwelkomt het jaarlijks ongeveer 8 miljoen bezoekers, met restauratie die permanent doorgaat. De Latonafontein, de Koninklijke Poort, tijdens de Revolutie afgebroken en in 2008 herbouwd, en de opnieuw aangeplante tuinen zorgen ervoor dat de bezoeker van vandaag Versailles waarschijnlijk dichter bij de visie van Lodewijk XIV ziet dan enige generatie sinds 1789.